خبرگزاری مهر - گروه استانها، فاطمه گلوی: در گستره کویری و رنگین سیستان و بلوچستان، ماه محرم تنها یک مناسبت تقویمی نیست؛ آینهای تمامنما از همزیستی فرهنگی، باورهای عمیق قومی و پیوند عاطفی مردم با اهل بیت است.
در این دیار کهنسال، نوای حزن و سوز از گلوی بادهای صد و بیست روزه فراتر میرود و آیینهای سنتی عزاداری، هر سال با شکوهی خاص و آدابی دیرپا جان میگیرند.
آنچه عزاداری در این استان را از دیگر نقاط ایران متمایز میکند، تنها اشعار حماسی و نوحههای سوزناک نیست، بلکه تلفیق هنرمندانه فرهنگ سیستانی با ارادت حسینی است.
رسومی که نسل به نسل چرخیدهاند و حالا شناسنامه فرهنگی-مذهبی منطقه شدهاند.
سیستان، کهن ترین زیستگاه بشری؛ مهد باورهای دینی
محمدعلی ابراهیمی، رئیس موزه جنوب شرق کشور در گفتگو با خبرنگار مهر بیان کرد: منطقه سیستان به عنوان یکی از کهنترین زیستگاههای بشری، از دیرباز مهد باورهای عمیق دینی و آیینهای معنوی بوده است.
وی ادامه داد: پیشینه تمدنی این خطه که با محوطه جهانی شهر سوخته گره خورده، نشان میدهد مردمانی که از هزاره سوم و چهارم تا هزاره اول پیش از میلاد در این منطقه میزیستهاند، مردمانی تمدنساز بودهاند.
ابراهیمی اظهار داشت: یکی از ارکان اصلی تمدنسازی، وجود بنیانهای اعتقادی و اصول دینی است و کاوشهای باستانشناسی در شهر سوخته گواهی میدهد که ساکنان آن به معاد و زندگی پس از مرگ اعتقاد داشتهاند.
وی گفت: آنان اگرچه درکی از خدای واحد به مفهوم ادیان ابراهیمی نداشتهاند، اما باورمندی به یک خالق و آفریننده یکتا، شالوده مراسم و مناسک دینی آنان را در شش هزار و پانصد تا هفت هزار سال پیش شکل داده بود.
روحیه عدالتطلبی و حقجویی سیستانیها با سیره ائمه اطهار(ع) پیوندی عمیق خورده است
رئیس موزه جنوب شرق اظهار داشت: این روند تکامل باورها در زمانهای بعدی نیز تداوم یافت؛ در دوره هخامنشیان، دهانه غلامان یا شهر زرنک که در کتیبههای بیستون از آن یاد شده، بهعنوان یگانه شهر با کارکرد کاملاً مذهبی این سلسله شناخته میشود
وی افزود: در ادوار اشکانی و ساسانی نیز آیینهای میترائیسم (مهرپرستی) و دین زرتشت در این منطقه از شکوفایی و ویژگیهای خاصی برخوردار بودند؛ حضور شخص زرتشت، پیامبر ایرانی، در منطقهای چون کوی خواجه با آتشکده مشهورش و همچنین آتشکده عظیم کرکویه که یکی از بزرگترین معابد زرتشتی در شرق ایران محسوب میشود، نشان از جایگاه محوری سیستان در جغرافیای دینی ایران باستان دارد؛ بقایای بهجامانده از آتشکدهها، دیرها و کلیساها در مناطقی مانند زاهدان کهنه و رامجرد، گواهی بر تکثر و تداوم حیات دینی در این سرزمین است.
ابراهیمی خاطرنشان کرد: با ظهور اسلام، سیستان بار دیگر نقشی تعیینکننده ایفا کرد؛ اسلام در زمان خلفای راشدین به این منطقه راه یافت، اما مردم سلحشور و آزاده سیستان که این سرزمین را تنها با صلح و آرامش شایسته فتح میدانستند، در برابر سپاه اعراب مقاومت کردند؛ سرانجام، پادشاه سیستان با استناد به بشارتهای زرتشت درباره پیامبر آخرالزمان، با این استدلال که با لشکر خدا نمیتوان جنگید، صلح را پذیرفت.
وی ادامه داد: این پذیرش آگاهانه، زمینهساز گرایش عمیق مردم به اسلام راستین و بهویژه مکتب اهلبیت(ع) شد؛ روحیه عدالتطلبی و حقجویی سیستانیها با سیره امام علی (ع) و ائمه اطهار(ع) پیوندی عمیق خورد و موجب شد تشیع در این منطقه ریشهای استوار داشته باشد.
رئیس موزه جنوب شرق سیستان و بلوچستان در پایان اظهار داشت: افتخار بزرگ مردم سیستان آن است که در طول تاریخ هیچگاه از ولایت مولا علی (ع) روی برنگردانده اند، حتی با وجود تحمیل مالیاتهای سنگین و سختیهای بسیار.
آیینهای محرم در سیستان مجموعهای غنی از مناسک دینی
حجت الاسلام والمسلمین محمدباقر حیدری نسب، رئیس دفتر نماینده ولیفقیه در دانشگاه پیامنور سیستان و بلوچستان ، با اشاره به آیین های سنتی عزاداری در منطقه سیستان گفت: ماه محرم در سیستان، روایتگر حماسهای است که ریشه در عمق تاریخ دارد و با سنتهایی منحصربهفرد آمیخته شده است.
وی ادامه داد: یک افتخار بزرگ و نقطه عطف تاریخی برای این دیار، رقم خوردن نخستین قیام به خونخواهی امام حسین (ع) در جهان اسلام است که از سیستان آغاز شد؛ امروز، مردمان این خطه در بیست و پنجم محرم، آن رویداد عظیم را گرامی میدارند و یادبودهایی برای آن برگزار میکنند که این خود نشان از پیوند ناگسستنی هویت سیستانی با گفتمان عاشورا دارد.
آیین مشعل گردانی
رئیس دفتر نماینده ولیفقیه در دانشگاه پیامنور سیستان و بلوچستان اظهار داشت: آیینهای محرم در سیستان مجموعهای غنی و کهن از مناسک دینی را شکل میدهد که برخی از آنها قدمتی چندهزارساله دارند؛ یکی از شاخصترین این آیینها، «مشعل گردانی» است؛ با فرارسیدن محرم، از شب نخست مشعلی در معابر، میادین و مساجد برافروخته میشود و آن را تا پایان ایام عزاداری روشن نگه میدارند.
وی ادامه داد: این مشعل نمادی از آگاهیبخشی و اعلام آغاز سوگواری سالار شهیدان به عموم مردم است؛ پس از آن، روضهخوانی و ذکر مصیبت در مساجد، حسینیهها و تکایا برگزار میشود.
حیدری نسب بیان کرد: از روز سوم و چهارم به بعد، هیئتها و دستههای عزاداری از مساجد خارج شده و با حرکت در معابر عمومی، اتحاد و همبستگی خود را در سوگ امامشان به نمایش میگذارند؛ اما آنچه عزاداری سیستانی را بهطرز چشمگیری متمایز میسازد، هنر آیینی کهن «شویخوانی» یا تعزیهخوانی است.
سیستان؛ مهد کهن شبیه خوانی
وی تصریح کرد: با توجه به خاستگاه شاهنامه از این منطقه و پیشینه طولانی سنت «سیاوشخوانی»، بهجرئت میتوان سیستان را مهد کهن هنر تعزیه نمایشی در ایران دانست؛ شبیهخوانی و شبیهگردانی از شب دهم محرم به بعد در روستاهای بزرگ سیستان مانند دولتآباد، سهکوه و بنجار برگزار میشود.
رئیس دفتر نماینده ولیفقیه در دانشگاه پیامنور سیستان و بلوچستان ادامه داد: در گذشته، کدخدا یا بزرگان روستا افراد خوشصدا و هنرمند را گرد هم میآوردندند و هزینههای برگزاری تعزیه را افراد متمکن تقبل میکردند؛ این مجالس با نقشآفرینی موافقخوان، مخالفخوان و امامخوان، داستان کربلا را بهشکلی زنده و تأثیرگذار بازگو میکردند.
وی گفت: در حوزه مداحی و نوحهخوانی نیز سیستان از سبکی ویژه با گویش محلی برخوردار است؛ نوحهها در قالبهای گوناگونی چون نوحه جوش، باوکها، سینهزنی و زنجیرزنی با همراهی مداحان سنتی اجرا میشود.
حجتالاسلام حیدری نسب تصریح کرد: یکی از میراثهای معنوی بسیار ارزشمند، «نوحه شنستکا» یا «نوحه نشستگان» است که در حسینیهها رواج دارد؛ در این شیوه، عزاداران روی دو زانو مینشینند و با شروع چاوشیخوانی مداح و سپس بحر طویلخوانی، با یک دست بر زانو میکوبند و با اوج گرفتن نوحه، ضربآهنگ را با کوبیدن بر سینی سهضرب میکنند.
اقتصادآینده نیوز منتظر دریافت اخبار و پیام های هموطنان عزیز می باشد.
دیدگاه